Ziekte van Lyme

Uit Babypedia

Ga naar: navigatie, zoeken

De ziekte van Lyme (of Lyme borreliose) is een bacteriële infectie, veroorzaakt door Borrelia burgdorferi of nauw verwante bacteriën. De ziekte wordt overgebracht door de beet van een besmette teek.

Geschiedenis

Al een paar eeuwen lang geleden zijn er patiënten beschreven met verschijnselen die, zoals we nu weten, waarschijnlijk veroorzaakt werden door deze bacteriële infectie. Toen in 1975 in het plaatsje Lyme in de Verenigde Staten ineens veel jonge mensen ernstige klachten kregen, werd door verder onderzoek uiteindelijk de relatie met tekenbeten vast gesteld. De aandoening staat nu dan ook bekend als de ziekte van Lyme. Pas in 1982 werd de verantwoordelijke bacterie gevonden door Willy Burgdorfer wiens naam er nu aan verbonden is. Het aantal teken is in Nederland de afgelopen jaren toegenomen, met als zeer waarschijnlijk gevolg het vaker voorkomen van de ziekte van Lyme. Veranderingen in de natuur spelen hierbij een grote rol, al is de bredere verspreiding van de kennis over de ziekte (en over tekenbeten in het algemeen) zeker ook van grote invloed: hierdoor melden meer mensen zich bij de huisarts waardoor de diagnose vaker gesteld wordt.

Besmetting

Teken komen voor in het groen: ze kunnen zich schuilhouden in het gras, duin, heide of in een bos. Op tekenradar.nl [1] is een kaart te zien met risicogebieden. Ongeveer een kwart van de teken in Nederland is drager van de Borrelia bacterie en kan dus, theoretisch, de ziekte van Lyme veroorzaken. Een teek bijt met als enig doel zich te voeden met bloed. Aangezien het dagen kan duren voordat hij zich heeft volgezogen, zal de teek tot die tijd op de huid blijven zitten. Hoe langer de teek vast zit, hoe groter de kans dat de bacterie wordt overgebracht. Daarom is het heel belangrijk te proberen een beet zo snel mogelijk op te sporen door het uitvoeren van een tekencontrole (zie ook preventie). Omdat ze maar een paar millimeter groot zijn is een teek op je lichaam is niet zo opvallend als je zou denken. Ongeveer de helft van de mensen met de ziekte van Lyme kan zich geen beet herinneren. Teken kunnen in principe overal bijten, maar hebben, zoals wel meer beestjes, een voorkeur voor donkere en vochtige plekken. Het is dus zaak vooral ook die te controleren. Op tekenradar.nl wordt men uitgenodigd een teek op te sturen na een beet. Deze kan dan worden getest op de aanwezigheid van de Borrelia bacterie. Dit is echter vooral ten behoeve van onderzoek naar de ziekte in het algemeen en heeft weinig invloed op de diagnose en behandeling. Borrelia is niet de enige bacteriesoort die zich schuil kan houden in een teek. Een tekenbeet kan naast de ziekte van Lyme ook andere infecties veroorzaken. Zo'n co-infectie kan de symptomen veranderen of verergeren en de diagnose beïnvloeden.

Preventie

Het dragen van beschermende kleding en het gebruik van een anti-insecten spray kan een tekenbeet voorkomen, maar zal in de praktijk niet zo snel gebruikt worden door mensen die bijvoorbeeld een wandeling maken of gaan picknicken. Centraal in de preventie van de ziekte van Lyme staat het bewustzijn over het bestaan van de ziekte en het gevaar van tekenbeten. Het is van het grootste belang dat er, na een verblijf in het groen, gecontroleerd wordt op de aanwezigheid van teken. Wanneer er een teek wordt gevonden moet deze onmiddellijk worden verwijderd; immers hoe langer de teek vastzit des te groter de kans op besmetting. Men kan de teek met behulp van een pincet uit de huid trekken. Het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu heeft veel informatie op hun site staan over de ziekte en haar preventie, waaronder een filmpje over hoe om te gaan met tekenbeten: [2].

Symptomen

De ziekte van Lyme kan veel verschillende symptomen veroorzaken die op het hele lichaam kunnen optreden. Er is een enorme variatie in de manier waarop de ziekte zich manifesteert . Dit kan dan ook van patiënt tot patiënt verschillen Bovendien bestaan er meerdere Borrelia soorten die net iets andere ziektebeelden kunnen veroorzaken. Ondanks deze verschillen worden er drie stadia van de ziekte onderscheiden.

Locale infectie: erythema migrans

Na een besmettelijke beet door een teek, is de bacterie in het eerste stadium slechts in het weefsel rond de plek van de beet aanwezig. Hier zal het in de meeste gevallen een zogenaamde erythema migrans veroorzaken: een ring van verkleurde huid die alsmaar groter wordt. Over het algemeen treedt dit verschijnsel tussen één en twee weken op na de beet (ofwel na een verblijf in het groen). Andere verschijnselen die in dit stadium kunnen optreden lijken veel op een flinke verkoudheid of griep, inclusief koorts en spierpijn.

Vroege gedissemineerde infectie

Na verloop van tijd zal de bacterie, via het bloed, ook andere delen van het lichaam bereiken. Dit noemt men een gedissemineerde infectie. De griepachtige symptomen nemen over het algemeen in ernst toe en ook op andere delen van het lichaam (niet alleen rondom de beet) kunnen huidverkleuringen ontstaan. Door een infectie in of rondom de hersenen kunnen neurologische symptomen optreden; met name het verlies van spierkracht in het gezicht is een veel beschreven verschijnsel. In de meeste gevallen zijn deze verschijnselen in een vroeg stadium van de ziekte met adequate behandeling nog omkeerbaar.

Late gedissemineerde infectie

Wanneer na enkele maanden de patiënt nog geen behandeling heeft ondergaan, zullen de symptomen in ernst toenemen. Spieren kunnen overal in het lichaam uitvallen en het cognitieve vermogen is vaak verminderd. Arthritis, ofwel ontsteking van de gewrichten, is waarschijnlijk het meest kenmerkende symptoom van een gevorderd stadium van de ziekte van Lyme. Naarmate de ziekte vordert neemt de kans op onherstelbare beschadiging toe.

==Diagnose en behandeling==Het optreden van de verkleuring van de huid (erythema migrans) wordt vrijwel uitsluitend geassocieerd met een infectie door de ziekte van Lyme veroorzakende Borrelia bacterie en is aanleiding om direct een behandeling te beginnen. Een probleem hierbij is echter dat erythema migrans lang niet in alle gevallen optreedt, waardoor veel gevallen niet kunnen worden gedetecteerd. De ziekte van Lyme kan ook worden aangetoond door het vaststellen van de aanwezigheid van antilichamen (een groep lichaamseigen stoffen die de bacterie helpt te doden) in het bloed. Dit gebeurt in een laboratorium aan de hand van een combinatie van twee testen. De gevoeligheid van deze combinatietest is echter zeer afhankelijk van het stadium van de ziekte. In het eerste stadium zijn meestal nog geen antilichamen aanwezig. Bij een ontbrekende huidverkleuring, is de diagnose in dit stadium daarom erg moeilijk te stellen. Over het algemeen wordt aangenomen dat naarmate de ziekte ernstiger wordt, de antilichaam-test een steeds grotere voorspellende waarde krijgt. Bij ernstige aandoeningen veroorzaakt door de ziekte van Lyme zal de test dus hoogstwaarschijnlijk positief zijn. In specifieke gevallen kunnen er in het laboratorium andere technieken worden gebruikt, zoals PCR (Polymerase Chain Reaction), waarbij wordt getest op de aanwezigheid van DNA (genetisch materiaal) van de bacterie. Ook deze techniek heeft zeker zijn nadelen. Ondanks het feit dat de meerderheid van artsen vertrouwen heeft in de huidige testen voor de ziekte, wordt er veel onderzoek gedaan naar nieuwe en betere methoden. De bacterie kan relatief simpel worden bestreden door het gebruik van antibiotica gedurende enkele weken Voor volwassenen is dit in de meeste gevallen doxycycline. Bij kinderen jonger dan acht, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven wordt doxycycline niet voorgeschreven i.v.m. met eventuele schadelijke effecten voor het (ongeboren) kind. Voor deze groep patiënten zijn er goedwerkende alternatieven beschikbaar.

Ziekte van Lyme bij zwangere vrouwen en kinderen

Gevorderde stadia van de ziekte kunnen ernstig zijn, en zeker ook gevaarlijk voor het ongeboren kind. Er zijn echter geen aanwijzingen dat de bacterie het ongeboren kind kan schaden, wanneer de moeder op tijd behandeld wordt. Het verloop van de ziekte is bij kinderen niet veel anders dan bij volwassenen. Bij adequate behandeling geneest men in de regel volledig.

Controverse rondom chronische vorm van de ziekte van Lyme

Hoewel het overgrote deel van de patiënten volledig geneest, is er een paar procent van patiënten die, ook jaren na behandeling, klachten blijft houden. Dit heeft geleid tot de hypothese dat de ziekte van Lyme een chronisch karakter kan hebben, waarbij de bacteriën, zelfs na gebruik van antibiotica, weer de kop op kunnen steken. Het grote probleem van deze theorie is dat de gerapporteerde symptomen erg aspecifiek zijn (ze kunnen door van alles worden veroorzaakt) en niet noodzakelijkerwijs typerend voor een bacteriële infectie. Aangezien de aanwezigheid van de bacterie niet is aangetoond in deze patiënten en verdere behandeling met antibiotica geen effect blijkt te hebben, is de meerderheid van wetenschappers en artsen erg sceptisch over het verschijnsel "Chronische ziekte van Lyme". Een alternatieve verklaring voor de lange-termijn symptomen van de ziekte van Lyme is de theorie dat het immuun systeem hier zelf verantwoordelijk voor is: antilichamen kunnen in sommige gevallen ook componenten van het eigen lichaam aanvallen, met ziekteverschijnselen tot gevolg. Wat dan ook de reden is voor chronische klachten, op het internet doen de wildste verhalen over de ziekte de ronde, niet altijd geschreven door mensen met kennis. De bekende biochemicus Piet Borst behoort, zoals de meeste artsen en wetenschappers, bij de sceptici en heeft hier een artikel aan gewijd waarmee hij zich de woede van veel (ex-)patiënten op de hals heeft gehaald ([3]).

Externe bronnen

Lymevereniging [4] Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu [5]

Auteur

De eerste versie van dit artikel werd geschreven door Anton Bussink.

VOORBEHOUD

Het lezen van artikelen op Babypedia kan niet worden gezien als vervanging van een consult met een specialist zoals bijvoorbeeld een arts. De teksten op Babypedia zijn bedoeld voor het verkrijgen van een beter algemeen begrip van bepaalde zaken, en bijvoorbeeld niet voor het doen van (zelf)diagnostiek. Voor professioneel advies kun je het beste contact opnemen met een professional op het gewenste gebied.

Speciale pagina's