Kinderyoga

Uit Babypedia

Ga naar: navigatie, zoeken

Kinderyoga en kinderyoga als therapie


Inleiding kinderyoga

In het westen is hatha yoga voor volwassenen het meest bekend geworden en dan vooral de houdingen binnen de hatha yoga. Bij de ‘geschiedenis: achtergrond’ wordt verder uitgelegd wat hatha yoga precies inhoudt en wat het verschil is met andere vormen van yoga. Hier staat ook het ontstaan van yoga in India beschreven en de komst van yoga naar het westen en naar Nederland.

Binnen de kinderyoga komen hatha yogahoudingen aan bod, maar het houdt meer in dan alleen de houdingen en het is speelser dan yoga voor volwassenen. De oefeningen worden in beweging en in spelvorm uitgevoerd. Veel yogahoudingen hebben de namen van dieren en dat spreekt kinderen vaak aan. Ook wordt er gewerkt met thema’s die aansluiten bij de belevingswereld en de fantasie van kinderen. Bij ‘kinderyoga(les) in de praktijk’ staat verder uitgewerkt welke lesonderdelen te verwachten zijn in een kinderyogales. Kinderyoga draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen op verschillende vlakken: motorisch, cognitief, zintuiglijk en op sociaal-emotioneel en creatief vlak. Hieronder worden de positieve effecten van kinderyoga verder toegelicht.


Omschrijving kinderyoga


Positieve effecten van kinderyoga

Kinderyoga helpt onder andere bij het ontwikkelen van balans, flexibiliteit en kracht, evenwicht, reactievermogen en de motoriek. Het draagt bij aan de ontwikkeling van zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en het leren ontspannen. Daarnaast komen ook het ontwikkelen van de creativiteit, fantasie en originaliteit aan bod. Kinderyoga kan de leerprestaties ten goede komen en de concentratie, discipline en verantwoordelijk gedrag bevorderen. Verder worden positief denken, zelfbewustzijn en lichaamsbesef bij kinderyoga gestimuleerd. Kinderyoga is niet prestatiegericht en ook niet competitief. De kinderen leren hun eigen grenzen kennen en ze leren hun eigen grenzen en die van anderen respecteren. Specifieke positieve effecten van kinderyoga staan verder beschreven bij de verschillende ‘leeftijden’, kinderen van 0-4, van 4-12 en jongeren van 12-18 jaar.


Aandachtspunten van kinderyoga

Naast de positieve effecten zijn er ook aandachtspunten bij kinderyoga. Voor jonge kinderen bij wie het lichaam, de motorische vaardigheden en het evenwichtsgevoel nog niet voldoende zijn ontwikkeld, kunnen bepaalde yoga-oefeningen nog te moeilijk zijn. De leidraad is dat als een kind zelf nog niet in een bepaalde houding kan komen, dat het dan nog niet toe is aan die houding. Het beoefenen van yoga hoort geen pijn te doen. Zoals bij elke bewegingsleer zijn er ook aan yoga bepaalde risico’s verbonden, bijvoorbeeld het oplopen van een blessure. Elke docent hoort hiervan op de hoogte te zijn.


Onderzoek naar kinderyoga

Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar yoga, maar er is slechts beperkt onderzoek gedaan naar kinderyoga. Kinderarts Dr. Judith Deckers- Kocken heeft bijvoorbeeld, samen met arts-assistente Marion Brands en yogadocente Helen Purperhart, onderzoek gedaan naar de effecten van buikenyoga, een vorm van therapeutische kinderyoga, op functionele buikpijn. Zonder een lichamelijk aantoonbare oorzaak voor buikpijn kan er gesproken worden van functionele buikpijn (Deckers Kocken, 2014, p. 84). Uit de eerste resultaten van het onderzoek is gebleken dat kinderen door buikenyoga minder pijn hadden. ‘Buikenyoga’ bestaat uit bepaalde houdingen uit de hatha yoga. De kinderen leren om spanning los te laten door middel van de ademhaling in de yogahoudingen. Dr. Judith Deckers-Kocken is momenteel bezig met een vervolgonderzoek.

Helen Purperhart is daarnaast de opdrachtgever van een onderzoek door studente Toegepaste Psychologie Iveta Hanusova naar de effecten van yogatherapie bij kinderen. Kinderyogatherapie vindt haar basis in de Ayuvedische theorie. Volgens deze theorie heeft ieder kind in zijn of haar lichaam een eigen unieke verhouding van de drie krachten Kapha, Pitta en Vata. Helen Purperhart heeft deze krachten respectievelijk Rotskracht, Zonkracht en Windkracht genoemd. Hierdoor zijn deze begrippen, ook door kinderen, makkelijker te begrijpen. Bij een disbalans tussen deze 3 krachten kunnen er gedrags- en/of gezondheidsklachten ontstaan (Hanusova, 2011, p. 5 en 17). Kinderen met teveel Windkracht kunnen bijvoorbeeld snel angstig worden, kinderen met teveel Zonkracht worden eerder boos en kinderen met teveel Rotskracht worden trager (Hanusova, 2011, p.18). Het onderzoek gaat over de vraag wat de effecten zijn van yogatherapie voor kinderen op de kenmerken van Rotskracht, Zonkracht en Windkracht en de balans daartussen. Kinderyogatherapie bleek in dit onderzoek, onder andere, een positief effect te hebben op de gedragskenmerken van Rotskracht en Windkracht, op de gezondheidskenmerken van Rotskracht en op de emotionele gesteldheid van de kinderen (Hanusova, 2011, p. 6).


De verschillen tussen kinderyoga, kindercoaching, kindertherapie en kinderyogatherapie

Kinderyoga is voor alle kinderen, dus ook kinderen zonder klachten, en wordt meestal gegeven in groepsverband. De positieve effecten, die hierboven beschreven staan, kunnen ieder kind goed doen. Bovenal is kinderyoga vooral leuk om te doen en is het gericht op plezier. Het kan van pas komen dat kinderyoga daarbij helpt om te ontspannen. In de huidige maatschappij worden kinderen vaker getoetst en zijn er meer prikkels dan voorheen, onder andere door de televisie en de sociale media. De één heeft er geen last van, maar een ander kind kan er slecht door slapen of zich moeilijker concentreren of makkelijk overprikkeld raken. Kinderyoga kan helpen, maar het is niet voor ieder kind voldoende. Kinderyoga is namelijk geen therapie of geneeswijze. Als klachten niet overgaan of erger worden, kan de behoefte ontstaan om hier hulp bij te zoeken. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een gebrek aan zelfvertrouwen of sociale vaardigheden, moeite met een bepaalde emotionele gebeurtenis, zoals de scheiding van de ouders, stress op school, leerproblemen, slaapproblemen, concentratie- en gedragsproblemen, faalangst en/of hooggevoeligheid.


Kinderyogatherapie is er voor de kinderen die extra ondersteuning kunnen gebruiken, met of zonder diagnose (bijv. ADHD). Meestal wordt de therapie aan het individuele kind gegeven. Zoals hierboven al aangeven bij ‘Onderzoek naar kinderyoga’ geeft studente Iveta Hanusova aan dat de therapie gebaseerd is op een Ayurvedische onderverdeling. Volgens deze onderverdeling heeft ieder kind in zijn of haar lichaam een eigen unieke verhouding van de drie krachten Rotskracht (Kapha), Zonkracht (Pitta) en Windkracht (Vata). Als één van de krachten in het lichaam is verhoogd dan kan er een disbalans ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door een ongezonde leefstijl of door bepaalde omgevingsfactoren. Deze disbalans uit zich in gedragsproblemen, eventueel ook in combinatie met gezondheidsproblemen. Kinderen die teveel Windkracht hebben zijn bijvoorbeeld angstiger, impulsiever, luchtiger en ze kunnen last hebben van buikpijn, een droge huid of gewichtsverlies. Kinderen die teveel Zonkracht hebben zijn fanatieker, ze worden sneller boos en ze zijn heel precies en ze kunnen last krijgen van hoofdpijn, koorts en allergieën. Kinderen met teveel Rotskracht worden trager, steviger en hebben vaker last van verkoudheid. Als er bijvoorbeeld een teveel is aan Windkracht (met de kenmerken koud, licht, ruw en beweeglijk) kan een kinderyogatherapeut oefeningen voor het kind uitzoeken die het tegenovergestelde stimuleren (warm, stabiel, geaard en zacht) (Hanusova, 2011, p. 18). De belangrijkste onderdelen van kinderyogatherapie zijn de yogahoudingen, ademhalings- en ontspanningsoefeningen, meditatie en voedingsadvies. Buikenyoga is een aparte vorm van therapeutische kinderyoga voor kinderen met functionele buikpijnklachten. Ontspanning wordt hierbij bereikt door speciale oefeningen uit de hatha-yoga en ademtechnieken. Lees voor meer informatie over Kinderyogatherapie de onderzoeksresultaten bij ‘Onderzoek naar Kinderyoga.’


Kindercoaching is voor kinderen die extra ondersteuning kunnen gebruiken en voor bovengenoemde hulpvragen bij kinderyogatherapie kan ook de hulp van een kindercoach ingeschakeld worden. Door middel van verschillende methoden wordt op korte termijn een doel geformuleerd en naar een oplossing toegewerkt. Zowel het kind, als de ouders, worden ondersteund om hun eigen probleemoplossend vermogen te vergroten en zichzelf te kunnen helpen. Kindercoaches hebben aandacht voor het familiesysteem en vaak zijn de ouders bij de bijeenkomsten aanwezig of op een andere manier zeer nauw betrokken. Een kindercoach heeft een oplossingsgerichte aanpak vanuit het hier en nu en houdt zich niet bezig met de oorzaak van problemen, zoals een kindertherapeut.


Bij kindertherapie houdt de kindertherapeut zich over het algemeen met zwaardere problematiek bezig dan een kinderyogatherapeut en een kindercoach. Vaak zijn de trajecten langduriger en gaat een kindertherapeut ook dieper in op de oorzaak van de problemen.


Kinderyoga(les) in de praktijk


Lesonderdelen

Iedere docent Kinderyoga zal een eigen invulling geven aan de kinderyogalessen. De volgende onderdelen zijn meestal standaard onderdelen van een kinderyogales: opwarmen, houdingen, concentratie, ademspel, massagespel, ontspanning, meditatie en een kringgesprek. Daarnaast kan de docent bijvoorbeeld verhalen vertellen, tekenen, dans of drama als extra lesonderdelen toevoegen. Zo kan een kinderyogales op een speelse manier opgebouwd worden uit lesonderdelen waarin de acht stappen van het ‘achtvoudige pad’ terugkomen, die beschreven staan bij ‘geschiedenis: achtergrond.’ Gebaseerd op de deugden bestaat er ook een speciale vorm van kinderyoga: de deugdenyoga. Hierbij staat iedere les een andere deugd centraal. zoals bijvoorbeeld zelfvertrouwen, moed, concentratie, samenwerking of dankbaarheid. Op deze manier worden de deugden ook meer toegankelijk en te begrijpen voor kinderen.


Leeftijden


0-4 jaar

Yoga is al mogelijk voor baby’s vanaf 3 maanden, dreumesen en peuters. Ouders doen met de jongste kinderen nog mee met de lessen. Dit versterkt de band tussen ouder en kind en biedt mogelijkheden om samen te bewegen en te ontspannen. Voor de jongsten horen hier ook bepaalde manieren van tillen en dragen bij. Het is een combinatie van houdingen uit de traditionele yoga en aanraakspelletjes. Aangezien de ouder actief meedoet en het kind tilt en vasthoudt is het voor de ouder ook een manier om de spieren te versterken en ook om de band tussen ouder en kind te versterken. Door yoga leert het kind de bewegingsmogelijkheden van zijn of haar lichaam beter kennen. Er wordt aangesloten bij de individuele ontwikkeling van het kind. De basis voor zelfvertrouwen wordt hierdoor gelegd. Het is belangrijk om te blijven observeren hoe het kind op de aanrakingen reageert. Als een kind positief reageert dan kan door worden gegaan met de oefening. Yoga voor peuters heeft vaak al bepaalde thema’s, zoals bijv. de seizoenen, circus en kabouters.

4-12 jaar

De volgende leeftijdscategorie voor kinderyoga is 4-12 jaar. Soms zitten alle leeftijden door elkaar in een groep, maar vaker maken docenten groepen kinderen waarvan de leeftijd dichter bij elkaar ligt. De meeste kinderyogalessen zijn zonder ouders, maar er worden ook ouder-kindlessen aangeboden in deze leeftijdsgroep. De kinderen kunnen nu ook steeds meer yogahoudingen samen doen. In deze leeftijdsfase worden sociale vaardigheden steeds belangrijker. Het leren ontspannen kan ook voor basisschoolleerlingen al van belang zijn, want kinderen worden steeds vaker en eerder getoetst en ze kunnen hierdoor last van spanning krijgen. De lessen hebben vaak een bepaald thema en ze zijn speels opgezet. De kinderen gaan bijv. mee op avontuur naar het oerwoud, de dierentuin, het strand, etc.

12-18 jaar

Ook is er yogales voor jongeren: Tieneryoga, van 12 tot 18 jaar. Jongeren gaan in deze levensfase op zoek naar hun identiteit. Er verandert veel voor hen, bijvoorbeeld de relaties met hun ouders en hun vrienden. De druk van toetsen op school kan als groot ervaren worden. Jongeren krijgen met allerlei keuzes te maken. Jongeren die stress ervaren, zich moeilijk af kunnen sluiten voor prikkels, zich niet meer bewust zijn van hun eigen lichaam en gaan piekeren, kunnen baat hebben bij yoga voor jongeren. Het helpt om te ontspannen en samen met andere jongeren kan ook gepraat worden over de yogaleefregels De leefregels die gericht zijn op zelfbeheersing zijn de volgende: geen geweld gebruiken, niet liegen, niet stelen, mateloos zijn en niet begeren. Hiernaast zijn er leefregels die gericht zijn op de volgende deugden: zuiverheid, tevredenheid, zelfdispline, zelfstudie en overgave. Bijvoorbeeld het onderdeel ‘zelfstudie’ uit het achtvoudige pad kan jongeren helpen nadenken over vragen, zoals ‘wie ben ik?’, ‘wat kan ik?’ en ‘wat wil ik?’ Bij het onderdeel ‘overgave’ kan gepraat worden over vertrouwen hebben in je eigen kracht en erop vertrouwen dat je goed bent zoals je bent. Dat kan jongeren helpen om deze onzekere periode goed door te komen.


Geschiedenis: achtergrond


Het ontstaan van yoga

Yoga is een eeuwenoude leer, afkomstig uit India. Het woord ‘yoga’ komt uit het Sanskriet en het betekent onder andere ‘verbinden’. Het gaat om de verbinding tussen lichaam en geest en de verbinding tussen jezelf en je omgeving. Yoga als filosofie leert om de geest, het gevoel en het lichaam te beheersen. Hiermee kunnen de gedachten tot rust worden gebracht en hierdoor kunnen lichaam en geest in balans komen.

Yoga is ontstaan voordat het schrift ontwikkeld was. Er wordt gedacht dat de yogahoudingen zijn ontstaan door het observeren van de houdingen van dieren bij het opstaan en gaan slapen. Ongeveer duizend jaar voor onze jaartelling is de yogafilosofie opgeschreven door Patanjali. De leer is door hem uiteen gezet in het ’achtvoudige pad van yoga’. De eerste twee stappen vormen de leefregels en deze zijn gericht op het respecteren van jezelf, je omgeving en de maatschappij. Er zijn leefregels die gericht zijn op zelfbeheersing: geen geweld gebruiken, niet liegen, niet stelen, mateloos zijn en niet begeren. De andere leefregels zijn gericht op deugden: zuiverheid, tevredenheid, zelfdiscipline, zelfstudie en overgave. De andere zes stappen van het achtvoudige pad zijn de fysieke houdingen, ademoefeningen, aandachtsoefeningen, concentratieoefeningen, meditatieoefeningen en tot slot zelfkennis/verlichting.


Yoga in het westen en in Nederland

Yoga is dus ontstaan in het oosten en de filosofie is later ook in het westen populair geworden. Ongeveer vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog is yoga in het westen in snel tempo bekender geworden. In Nederland gebeurde dit voornamelijk door mensen die terugkeerden naar Nederland vanuit Indonesië. Rama Polderman en Jan Rijks worden gezien als degenen die yoga hebben geïntroduceerd in Nederland. In 1946 stichtte Jan Rijks (Saswitha) de eerste Nederlandse yogaschool.


Hatha Yoga en andere vormen van yoga

Er zijn veel verschillende vormen van yoga. Bij een aantal vormen van yoga is er meer aandacht voor meditatie, filosofie en contemplatie. De jñāna-yoga zet bijvoorbeeld kennis en de filosofie centraal. Bij karma-yoga gaat het om belangeloos en dienstbaar handelen van de mens, zonder gerichtheid op het resultaat. Bhakti-yoga stelt onbaatzuchtige liefde voorop en eenwording door toewijding en liefde. Rāja-yoga, de ‘Koninklijke yoga’, is de hoogste vorm van yoga en legt de nadruk op meditatie en contemplatie, beheersing van de geest.

Bij de hatha yoga staan vooral de lichaamshoudingen en de beheersing van de adem centraal. Hatha yoga richt zich op het hele lichaam, de spieren, zenuwen, botten, zintuigen, organen, klieren en het bloedvatensysteem. Daarnaast is het ook gericht op het denken, de concentratie en de bewustwording. Het woord ‘hatha’ is opgebouwd uit twee Sanskriet woorden, ‘ha’ betekent zon en ‘tha’ betekent maan. De zon staat voor actie en levensenergie en de maan voor verinnelijking en mentale energie. Bij hatha yoga komen tegenstellingen samen. Soms worden moeiijke houdingen aangenomen, maar daarna kunnen de ontspanning en de bewustwording volgen.

Er zijn nog veel andere vormen verwant aan hatha yoga die ook meer bekendheid hebben gekregen, zoals bijvoorbeeld poweryoga/ ashtanga vinyasa yoga (hatha yoga met bewegende asana’s (lichaamshoudingen) in series) en bikram yoga (hatha yoga in een verwarmde ruimte).


Auteur: Christine Streur


Bronvermelding:


Literatuur:


Bersma, D., Visscher, M., 1998: “Spelen met yoga: voor alle kinderen van 4-12 jaar”, Panta Rhei, Katwijk

Deckers Kocken, J. M. Dr., 2014: “Kinderbuik: lekker in je vel door aandacht, ademen en eten”, AnkhHermes, Utrecht

Dijkstra, J., 2010: “Hatha Yoga Werkboek”, De Toorts, Haarlem

Hanusova, I., 2011: “Effecten van yogatherapie bij kinderen: Een studie naar de verandering van Rotskracht, Zonkracht en Windkracht kenmerken”, Opleiding Toegepaste Psychologie, Fontys Hogescholen Eindhoven

Hewitt, J., 1996: “Handboek yoga: De yoga van ademhaling, houding en meditatie”, Kosmos-Z&K Uitgevers B.V., Utrecht

Jansen, C., 2012: “Yoga: Handboek voor een lichter leven”, Happinez, Naarden

Jongemaets, P., 2012: “Deugdenyoga: Een gids voor een bewust, gezond en gelukkig leven”, Uitgeverij ACT on Virtues, Groningen

Jongemaets, P., 2013: “Deugdenyoga 2: Voor een waardevol leven”, Uitgeverij Act on Virtues, Groningen

Kan, M., 2013: “Handboek Yoga”, Veltman Uitgevers, Utrecht

Onck, S., 2011: “Yoga voor moeders- Saskia Onck”, Mana onderdeel van Uitgeverij Unieboek, Het Spectrum bv, Houten

Purperhart, H., 2009: “Yoga voor jongeren”, Panta Rhei, Katwijk

Purperhart, H., C. van Zanten-Ernste, 2011: “Yoga met je kind: Een beweegboek voor ouders met een baby, dreumes of peuter”, Panta Rei, Katwijk

Schöps, I., 2008: “Yoga: theorie en praktijk voor beginners en gevorderden”, Parragon Books, Bath

Tiemstra, M., 2007: “Yoga voor peuters en kleuters”, Uitgeverij Altamira, Haarlem


Externe links:


www.dekleinetijger.nl

www.dolfijnwellness.nl

www.jeroenboschziekenhuis.nl

www.kindercoachingfriesland.nl

www.kinderyoga.nl

www.modernyogaresearch.org

www.yogaonline.nl

www.yoga-saswitha.nl


Disclaimer:

VOORBEHOUD Het lezen van artikelen op Babypedia kan niet worden gezien als vervanging van een consult met een specialist zoals bijvoorbeeld een arts. De teksten op Babypedia zijn bedoeld voor het verkrijgen van een beter algemeen begrip van bepaalde zaken, en bijvoorbeeld niet voor het doen van (zelf)diagnostiek. Voor professioneel advies kun je het beste contact opnemen met een professional op het gewenste gebied.

Speciale pagina's